Халықтың тарихи кемелдігі өткенін қаншалықты құрметтейтінімен ғана емес, сол өткеннен бүгінгі дамуына қандай тағылым алатынымен де өлшенеді. Осы тұрғыдан алғанда, Әлихан Бөкейханның өмірі мен қоғамдық-саяси мұрасын зерделеу — ұлттық тарихтың маңызды кезеңін танумен қатар, елге қызмет етудің зияткерлік және адамгершілік негіздерін ұғыну. Оның туғанына 160 жыл толуы қазақ қоғамына азаттық, жер тұтастығы, білім, ұлттық бірлік және азаматтық жауапкершілік ұғымдарының өзара сабақтастығын терең пайымдауға мүмкіндік береді.
Осы мерейтойға орай Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университетінің «Геология және пайдалы қазбалар кен орындарын барлау» кафедрасында «Алаштың асыл перзенті – Әлихан Бөкейхан мәңгі жүрегімізде!» тақырыбында тағылымды семинар өтті. ГПР-26-1 және ГТИ-26-1 топтарының қатысуымен ұйымдастырылған іс-шараға барлығы 34 адам қатысты. Семинарды кафедраның қауымдастырылған профессоры (доцент) Иманбаева С.Б. өткізді.
Кездесудің мазмұны Әлихан Бөкейханның өмір жолын таныстырумен бірге, оның қайраткерлік қызметінің тарихи мәнін, саяси мұрасы мен ағартушылық идеяларының бүгінгі ұрпақ үшін маңызын түсіндіруге бағытталды. Студенттер тарихи деректермен танысып, ұлт болашағы жолындағы күрестің сипаты, білімді азаматтың қоғам алдындағы міндеті және отансүйгіштіктің нақты мазмұны туралы ойларын ортаға салды.
Ұлттық мүддені ғылыми таныммен ұштастырған тұлға
Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан — мемлекет және қоғам қайраткері, Алаш қозғалысының жетекшісі, ғалым, публицист. Оның зияткерлік мұрасы тарих, экономика, этнография және шаруашылық мәселелерін қамтиды. Зерттеушілік қызметі мен қоғамдық ұстанымының сабақтастығы оның тұлғалық болмысын тереңірек түсінуге жол ашады: елдің мүддесін қорғау үшін халықтың тұрмысын, жерін, шаруашылығын және тарихи жағдайын жан-жақты білу қажет.
Әлихан мұрасына осы қырынан қарау жоғары білім беру кеңістігі үшін ерекше маңызды. Өйткені университеттің міндеті кәсіби білім берумен шектелмейді. Ол дерекке сүйеніп ой қорыта алатын, өз шешімінің қоғамдық салдарын түсінетін, біліміне жауапкершілікпен қарайтын маман қалыптастыруға тиіс. Ғалымның қоғамдық қызметі мен азаматтық ұстанымын бірге қарастыру студентке білімнің өмірден бөлек құбылыс еместігін ұғындырады.
Семинардың тағылымдық мәні де осы тұста айқындалады. Тарихи тұлғаны тану оның өмірбаянындағы оқиғаларды жаттаумен аяқталмайды. Оның қандай жағдайда шешім қабылдағанын, қандай құндылықтарды қорғағанын, жеке мүмкіндігін халық игілігіне қалай жұмсағанын түсіну қажет. Осындай пайым жас ұрпақтың тарихи санасын қалыптастырып, азаматтық көзқарасының орнығуына негіз болады.
Алаш идеясы және елді ойлау мәдениеті
ХХ ғасыр басындағы қазақ зиялыларының қызметін елдің саяси дербестікке, құқықтық теңдікке және мәдени жаңғыруға ұмтылысымен сабақтастыра қарастыру қажет. Әлихан Бөкейхан бастаған Алаш қайраткерлері ұлттық мүддені ұйымдасқан саяси қызмет арқылы қорғауға ұмтылды.
1917 жылы Алаш партиясының қалыптасуы және Әлихан Бөкейханның Алашорда үкіметінің төрағасы болып сайлануы осы тарихи үдерістің маңызды белестері болды.
Алаш мұрасының бүгінгі құндылығы оның елдік мәселелерді тұтас қарастыруынан көрінеді. Жер, білім, басқару, құқық және мәдениет бір-бірінен ажыратылған салалар емес, халықтың болашағын айқындайтын өзара байланысты негіздер ретінде танылады. Бұл көзқарас қазіргі жастарға да қажет. Қоғамдық дамудың күрделі мәселелерін түсіну үшін жеке оқиғаны кең тарихи және әлеуметтік аяда бағалай білу маңызды.
Семинар барысында студенттердің тарихи деректермен танысып, пікір білдіруі осындай ойлау мәдениетін дамытуға мүмкіндік берді. Өз ойын ортаға салу — тарихи мәліметті қабылдаудың белсенді түрі. Студент өткенге қатысты тұжырым жасағанда, дерек пен бағалаудың арақатынасын аңғарады, ұғымдардың мәнін саралайды, өз пікірін негіздеуге ұмтылады. Сондықтан мұндай кездесулердің білімдік нәтижесін есте қалған ақпарат көлемімен ғана өлшеу жеткіліксіз. Оның мәні — ойлануға, сұрақ қоюға және саналық қорытынды жасауға жетелеуінде.
Жер туралы таным және болашақ геологтың жауапкершілігі
Әлихан Бөкейхан мұрасын геология бағытындағы білім алушылармен талқылаудың өзіндік мазмұндық негізі бар. Оның ғылыми және қоғамдық қызметінде қазақ жері мен шаруашылығын зерттеу елеулі орын алды. Ғылыми экспедицияларға қатысуы, экономикалық және статистикалық материалдармен жұмыс істеуі ел өмірін нақты деректер арқылы тануға ұмтылысын көрсетеді.
Осы тарихи тәжірибені бүгінгі геологиялық біліммен сабақтастыру кәсіби тәрбиенің мазмұнын тереңдетеді. Болашақ геолог үшін жер — зерттеу нысаны, табиғи қорлар көзі әрі халықтың тіршілік кеңістігі. Сондықтан жер қойнауын игеруге қатысты кез келген кәсіби шешім экономикалық тиімділікпен қатар, экологиялық тұрақтылықты, ғылыми негізділікті және келешек ұрпақтың мүддесін ескеруді талап етеді.
Бұл тұрғыда отансүйгіштік күнделікті кәсіби әрекеттен көрінеді. Далалық зерттеуді сапалы жүргізу, алынған деректердің дұрыстығын қамтамасыз ету, табиғи ортаға ұқыпты қарау, ғылыми қорытындыны адал жасау — елге қызмет етудің нақты көріністері. Ұлттық тарихты кәсіби біліммен олай байланыстыру студенттің мамандығына деген көзқарасын кеңейтіп, өз еңбегінің қоғамдық маңызын сезінуіне көмектеседі.
Білім мен азаматтық тәрбиенің сабақтастығы
Әлихан Бөкейханның ағартушылық ұстанымында халықтың білім алу мүмкіндігі мен ана тіліндегі оқудың маңызы айрықша орын алды. Ол білімді ұлттың қоғамдық ілгерілеуінің маңызды шарты ретінде қарастырды. Бұл идея бүгінгі университет өмірімен тікелей үндеседі. Сапалы білім алған жас өз саласын меңгерумен бірге, сол білімді қоғам игілігіне жұмсаудың жолын да түсінуі керек.
ГПР-26-1 және ГТИ-26-1 топтары студенттерінің осындай мазмұнды іс-шараға қатысуы олардың университеттік ортаға бейімделуімен қатар, азаматтық ұстанымының қалыптасуына ықпал etеді. Бірінші курстан бастап тарихи мұраға байыппен қарауға үйрету, елдік мәселелерге қызығушылығын ояту және пікіралмасуға тарту — тәрбиелік жұмыстың маңызды бағыты.
Кафедрада өткен семинар ұлттық тарихты ұлықтау мен жастардың дүниетанымын кеңейту міндеттерін өзара ұштастырды. Қайраткердің өмір жолы арқылы табандылық, білімге ұмтылыс, қоғамдық жауапкершілік және ел мүддесіне адалдық құндылықтары дәріптелді. Мұндай құндылықтар студенттің жеке тұлға ретінде өсуіне де, болашақ маман ретінде қалыптасуына да ортақ негіз болады.
Әлихан Бөкейханның 160 жылдығына арналған кездесудің басты тағылымы — тарихи мұраның бүгінгі өмірмен байланысын ұғындыру. Тұлғаны құрметтеу оның есімін есте сақтаумен бірге, еңбегіне үңілуді, идеяларын түсінуді және сол идеялардан өзіне жауапкершілік алуды қажет etеді. Ал университет қабырғасында бұл жауапкершілік адал білім алудан, ізденістен, ғылыми ойлау мәдениетін меңгеруден басталады.
Әлихан Бөкейханның өнегелі өмірі мен зияткерлік мұрасы ұлтқа қызмет етудің биік өлшемі болып қала береді. Оның мұрасын жас ұрпаққа таныту — тарихи жадыны сақтауға, елдік сананы нығайтуға және кәсіби білімі азаматтық кемелдікпен ұштасқан мамандар тәрбиелеуге қосылған үлес.
Иманбаева Света Бакытовна
Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университетінің
«Геология және пайдалы қазбалар кенорындарын барлау» кафедрасының
қауымдастырылған профессоры (доцент)
Айтпаева Арайлым Рымбековна
Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университетінің
«Геология және пайдалы қазбалар кенорындарын барлау» кафедрасының аға оқытушысы
